Mới đây, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được đã yêu cầu các sở, ngành khẩn trương triển khai chuỗi hội nghị, hội thảo tham vấn chuyên gia, nhà khoa học và các cơ quan trung ương nhằm hoàn thiện dự thảo luật. Theo chỉ đạo, đây là nhiệm vụ trọng tâm có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển dài hạn của thành phố, đòi hỏi các nội dung góp ý phải mang tính chuyên sâu, sát thực tiễn và có khả năng áp dụng cao.
Theo kế hoạch, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM sẽ đóng vai trò đầu mối triển khai toàn bộ chương trình tham vấn, từ xây dựng kịch bản hội thảo, tổng hợp ý kiến cho đến xử lý các nội dung còn nhiều quan điểm khác nhau. Ngoài các hội nghị tổ chức tại TP.HCM, thành phố cũng dự kiến tổ chức lấy ý kiến các bộ, ngành trung ương tại Hà Nội nhằm tăng tính liên kết trong quá trình xây dựng luật.
Nhiều chuyên gia cho rằng các cơ chế đặc thù trước đây như Nghị quyết 54 hay Nghị quyết 98 mới chỉ dừng ở mức thí điểm, chưa đủ tạo ra sự thay đổi căn bản về thể chế. Trên thực tế, nhiều dự án lớn của TP.HCM vẫn mất nhiều năm để hoàn thiện thủ tục do phải xin ý kiến qua nhiều cấp, nhiều bộ ngành. Điều này khiến quá trình triển khai hạ tầng bị kéo dài, chi phí đầu tư tăng cao và cơ hội phát triển bị bỏ lỡ.
Chính vì vậy, Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển từ cơ chế “xin - cho” sang mô hình phân quyền mạnh hơn cho chính quyền đô thị. Một trong những nội dung quan trọng đang được nghiên cứu là trao thêm quyền chủ động cho TP.HCM trong các lĩnh vực quy hoạch, đầu tư công, huy động vốn, quản lý đất đai và tổ chức bộ máy hành chính.
Theo nhiều đề xuất được đưa ra tại các hội thảo gần đây, TP.HCM cần được chủ động quyết định một số dự án hạ tầng chiến lược mà không phải trình xin ý kiến quá nhiều cấp như hiện nay. Thành phố cũng được kỳ vọng sẽ có cơ chế linh hoạt hơn trong huy động vốn đầu tư thông qua mô hình PPP, phát hành trái phiếu đô thị hoặc các quỹ đầu tư hạ tầng chuyên biệt.
Không chỉ tác động đến bộ máy quản lý, Luật Đô thị đặc biệt còn được kỳ vọng tạo hiệu ứng lớn đối với thị trường bất động sản và đầu tư hạ tầng. Khi các thủ tục được rút ngắn và quyền quyết định được phân cấp rõ ràng hơn, nhiều dự án trọng điểm như metro, vành đai, TOD hay chỉnh trang đô thị có thể được triển khai nhanh hơn, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện chất lượng sống cho người dân.
Các chuyên gia cũng nhận định việc xây dựng một khung pháp lý ổn định, dài hạn sẽ giúp tăng niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước. Thay vì phụ thuộc vào các cơ chế thí điểm có thời hạn, doanh nghiệp sẽ có cơ sở rõ ràng hơn để hoạch định chiến lược đầu tư dài hạn tại TP.HCM.
Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các trung tâm kinh tế trong khu vực ngày càng mạnh mẽ, nhiều ý kiến cho rằng TP.HCM khó có thể duy trì vai trò đầu tàu nếu tiếp tục vận hành bằng cơ chế quản lý truyền thống. Vì vậy, Luật Đô thị đặc biệt không đơn thuần là câu chuyện của riêng TP.HCM, mà còn là phép thử lớn cho tư duy cải cách thể chế và mô hình quản trị đô thị của Việt Nam trong giai đoạn mới.
