Từ ngày 1/1/2026, phạm vi Nhà nước được thu hồi đất sẽ chính thức được mở rộng thêm ba trường hợp mới theo nghị quyết của Quốc hội, nhằm tháo gỡ các vướng mắc kéo dài trong giải phóng mặt bằng và tạo điều kiện triển khai các dự án phát triển kinh tế – xã hội quy mô lớn.
Thu hồi đất cho khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế
Theo quy định mới, Nhà nước được thu hồi đất để thực hiện các dự án nằm trong khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế.
Đây là các mô hình phát triển đặc thù, đòi hỏi quỹ đất tập trung, đồng bộ, được kỳ vọng trở thành động lực thu hút đầu tư, dòng vốn quốc tế và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Việc bổ sung trường hợp này nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để triển khai các dự án mang tính chiến lược, tránh tình trạng phải áp dụng linh hoạt hoặc lồng ghép vào các nhóm dự án công cộng như trước đây.
Thu hồi phần đất còn lại khi đã thỏa thuận trên 75%
Một điểm mới đáng chú ý là Nhà nước được thu hồi phần diện tích đất còn lại của dự án trong trường hợp chủ đầu tư đã thỏa thuận được trên 75% diện tích đất và trên 75% số người sử dụng đất trong phạm vi dự án.
Phần đất chưa đạt thỏa thuận sẽ do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh xem xét, quyết định thu hồi để giao hoặc cho thuê đất tiếp tục thực hiện dự án.
Quy định này được đưa ra nhằm khắc phục tình trạng nhiều dự án bị đình trệ nhiều năm chỉ vì vướng một số ít hộ dân, gây lãng phí nguồn lực và làm chậm tiến độ phát triển đô thị, hạ tầng.
Thu hồi đất để tạo quỹ đất thanh toán hợp đồng BT
Trường hợp thứ ba là Nhà nước thu hồi đất để tạo quỹ đất thanh toán cho các hợp đồng xây dựng – chuyển giao (BT) hoặc để cho thuê lại phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh theo quy định.
Cơ chế này nhằm xử lý các tồn tại, vướng mắc trong việc thanh toán dự án BT thời gian qua, đồng thời giúp Nhà nước chủ động hơn trong quản lý và khai thác quỹ đất sau thu hồi, hạn chế rủi ro thất thoát và sử dụng đất kém hiệu quả.
Trước năm 2026, pháp luật đất đai chủ yếu cho phép Nhà nước thu hồi đất trong các nhóm trường hợp như quốc phòng – an ninh, phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, vi phạm pháp luật đất đai hoặc chấm dứt việc sử dụng đất theo quy định.
Việc bổ sung thêm ba trường hợp mới được đánh giá là bước điều chỉnh quan trọng, giúp tháo gỡ điểm nghẽn trong thực tiễn, song cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về minh bạch, giám sát và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất khi triển khai.
